رهنمود‌های مورد تأکید برای تداوم و اتمام نیمسال دوم تحصیلی ۱۳۹۹-۱۳۹۸ همراه با توضیحات

به تازگی، معاونت آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، رهنمودهایی را درباره ی نیمسال آموزشی کنونی به دانشگاه ها ابلاغ نموده است. در راستای فهم بهتر آن برای دانشجویان، این رهنمودهای بیست گانه همراه با توضیحاتی ارایه می شود؛

نظر به احتمال تداوم وضعیت فوق العاده ناشی از همه گیریِ ویروس کرونا در کشور، با اعتنا و تأکید بر اصول چهارگانه بالا، موارد زیر با هدف تسهیل تداوم فرآیند آموزش در عین حفظ کیفیت آموزشی، مورد نظر است. به منظور کمک به تحقق این هدف، لازم است تا انعطاف مورد نیاز در مقررات تحصیلی که برای شرایط متعارف وضع شده است در نظر گرفته شوند. این موارد به شکل استثنایی و ویژه نیمسال دوم ۱۳۹۹-۱۳۹۸ می‌باشد و تسری آن به نیمسال‌های بعدی مطلقاً مجاز نیست. ملاحظه موارد قابل انعطافی که در اینجا ارایه شده است کمک خواهد کرد تا دانشجویان دوره‌های مختلف تحصیلی با فراغ بال بیشتری قادر باشند تا خود را با شرایط جدید تحصیل وفق دهند و پیشرفت تحصیلی آنان بر اساس میزان کوشش و ممارست شخصی آنها، مشابه وضعیت شرایط پیش از بحران قرار بگیرد. بر اساس این رهنمود‌ها انتظار می‌رود که آموزش در نیمسال دوم ۱۳۹۹-۱۳۹۸ در همه دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی کشور با حفظ چارچوب‌های کلی و کیفیت مورد انتظار و با توجه به موارد زیر ادامه یابد و به پایان برسد:

۱- دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی مبنای به پایان بردن نیمسال جاری را اتّکای حداکثری بر آموزش‌های الکترونیکی قرار دهند. آموزش الکترونیکی در نیمسال دوم ۱۳۹۹-۱۳۹۸ برای همه دروس شامل همه دروس عمومی و اختصاصی و در همه مقاطع تحصیلی بدون محدودیت و با مدیریت دانشگاه مجاز است.

نکته­ ۱-پیرو این بند، تا پیش از روشن شدن امکان یا عدم امکان حضور فیزیکی در دانشگاه در ترم کنونی، اصل بر آموزش الکترونیکی است.

نکته­ ۲-هرگونه درسی موضوع اینگونه آموزش است؛ عمومی، اختصاصی و یا پایه. با این حال، درباره درس تربیت بدنی باید پیرو بند ۱۷ رفتار کرد.

۲– به منظور ارایه سرفصل ها، برگزاری همه جلسات دروس نظری، به صورت غیرحضوری (با اولویت آموزش به شیوه الکترونیکی) مجاز است. با تشخیص معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه، ترکیبی از جلسات حضوری و غیرحضوری نیز مجاز است و در صورت ضرورت، برگزاری کلاس ها به صورت «فشرده» به شرط حفظ ۱۶ جلسه کلاس برگزار شده، در شورای آموزش هر دانشگاه قابل بررسی و تصویب است.

نکته ۱- ملاک برگزاری جلسه غیرحضوری همانند حضوری و به ساعت است. از این روی، یک جلسه آموزشی غیرحضوری ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه است.

نکته ۲-چنانچه ارایه الکترونیکی نوشته محور باشد، تفسیر منطقی اقتضا دارد که نوشته ارایه شده به طور معمول در بازه ی زمانی بالا ارایه می شده است.

نکته ۳-با نگرش به بند ۱۰ و ۲۲ آیین نامه آموزشی دوره کاردانی و کارشناسی مصوّب ۱۳۹۳، در هفته، برای هر درست تنها یک جلسه آموزشی الکترونیکی می­توان برگزار کرد و عمل غیر از این از مصادیق برگزاری کلاس به صورت فشرده خواهد بود.

نکته ۴-تا پیش از تصویب برگزاری کلاس به صورت فشرده، باید بر پایه ملاک بالا رفتار کرد.

۳– در مواردی که به هر دلیل برگزاری جلسات و اتمام یک یا چند درس در نیمسال جاری امکانپذیر نباشد، برگزاری کلاس ها، تا تکمیل طرح درس به تشخیص استاد درس و تأیید گروه آموزشی، اضافه بر سقف واحد‌های هر ترم به نیمسال بعدی قابل انتقال است؛ ضمن اینکه دانشگاه‌ها باید ملاحظه مشکلاتی را که در این صورت در تنظیمات نیمسال بعد ایجاد خواهد شد در نظر داشته باشند.

نکته ۱- موکول شدن جلسات یک درس یا چند درس به ترم دیگر از اختیارات استاد و گروه آموزشی است و دانشجو و معاونت آموزشی اختیاری در این زمینه ندارند.

نکته ۲- استاد می ­تواند همه ی دروس خود را به ترم دیگر موکول کند.

نکته ۳-در صورت افتادن یک درس به ترم دیگر، یک ترم به ترم های دانشجویان آن درس افزوده شده و امکان ایجاد مشکل سنوات خواهند داشت چه اینکه برخلاف بند ۴، این بند پیرامون سنوات خاموش بوده و دستوری پیرو پایان بند ۱۷ در زمینه ی دروس عملی، در این­باره نیامده است.

نکته ۴- با موکول شدن درس یا درس هایی به ترم دیگر، وضعیّت دانشجویان از لحاظ معدّل برای دریافت واحدهای بیشتر به غیر از واحدهای موکول شده و نیز مشروطی یا عدم مشروطی با ابهام روبرو خواهد شد و روشن نیست که چگونه با ملاحظه­ ی این موارد می تواند درس یا درس هایی را به ترم دیگر موکول کرد. با این حال، بند ۱۴ دربردارنده ی راهکاری است.

۴– حذف یک یا چند درس، بی توجّه به لزوم رعایت حدّاقلّ واحد‌های انتخابی در هر نیمسال و یا حذف کامل واحد‌های درسی نیمسال در صورت تقاضای دانشجو مجاز است و نیمسال حذف شده جزو سنوات تحصیل دانشجو محسوب نمی‌شود.

نکته ۱- از لحاظ تفسیر متن، منظور از “مجاز است”، الزام دانشگاه به پذیرش درخواست دانشجو خواهد بود. با وجود این، معاون آموزشی وزارت در سیزدهم آبان گفت: «درخصوص بند مجاز بودن دانشجویان در حذف نیمسال تحصیلی ۹۹ – ۹۸ بدون احتساب در سنوات باید تصریح کرد که این بند برای آن دسته از دانشجویانی است که دانشگاه آنان قادر به ارائه دروس به صورت الکترونیکی یا روش‌های نوین آموزشی نبوده است. برهمین اساس این دانشجویان می‌توانند درخواست حذف این نیمسال را از سنوات تحصیلی‌شان به دانشگاه ارائه کنند تا این درخواست به تشخیص معاون آموزشی و رئیس دانشگاه بررسی و تصمیم‌گیری شود».

نکته ۲-چنانچه با حذف یک یا چند درس، واحدهای برداشته شده ی دانشجو به زیر ۱۲ واحد رسد، مشکلی نخواهد بود.

نکته ۳- منظور از عدم شمول سنوات تحصیلی این است که مثلاً دانشجوی ترم ۲ که اقدام به حذف ترم نماید، در ترم دیگر همچنان دانشجوی ترم ۲ به شمار خواهد آمد.

نکته ۴-دانشجویانی که اقدام به حذف یک یا چند درس می نمایند، ممکن است در ترم های آینده به لحاظ عدم ارایه ی آن دروس با مشکل روبرو شوند.

۵– به دلیل محدودیت‌های متصور در پوشش کامل امکانات آموزشی و دانشجویی و فرهنگی همه دانشگاه‌ها در صورت انبساط زمانی نیمسال جاری تا فصل تابستان، و نیز ضرورت برگزاری بازه تابستانی مستقل از نیمسال جاری، دانشگاه‌ها باید زمان بندی نیمسال جاری را با لحاظ دروس عملی و کارورزی به نحوی مدیریت کنند که اولاً بازه تابستانی آموزش به ویژه برای دانشجویانی که با احتساب آن بازه، فارغ التحصیل می‌شوند لطمه نبیند و ثانیاً با تداخل برنامه نیمسال با بازه تابستان، کیفیت آموزش دانشجویان در دروس نیمسال جاری با آسیب یا اختلال مواجه نشود.

نکته ۱-اعمال هدف آمده در این بند یعنی عدم گسترش برگزاری کلاس های این ترم به فصل تابستان، برگزاری کلاس های الکترونیکی به صورت فشرده را ناگزیر خواهد کرد.

نکته ۲-منظور از امکانات دانشجویی ناروشن است.

نکته ۳-منظور از “تا فصل تابستان” تا پایان فصل تابستان است.

نکته ۴- برای دروس عملی و کارورزی می توان پیرو بند ۱۷ رفتار کرد.

۶– انبساط زمانی نیمسال جاری باید با لحاظ عوامل اثرگذاری، چون آزمون‌های سراسری و تحصیلات تکمیلی و مشکلات پدید آمده در نتیجه گرمای هوا مدیریت شود.

نکته-نیازی به آوردن این مورد در بند جداگانه ای نبود چه اینکه به گونه ای بازتاب دهنده   مفاد آن بند پیشین است.

۷– برگزاری بازه تابستانی، برای ارایه دروس کارگاهی و آزمایشگاهی، دروس ناتمام و یا دروس حذف شده نیمسال جاری مجاز است.

نکته ۱-همچون بند پیشین، نیازی به بیان این مورد در بند جداگانه نبود.

نکته ۲- امکان موکول کردن درس به تابستان را باید به موارد بند ۴ افزود.

نکته ۳-با وجود عدم بیان، محدودیّت ۶ واحدی ماده ی ۷ آیین نامه ی دوره ی کاردانی و کارشناسی مشمول ترم تابستانی پیش روی نخواهد شد.

۸– در صورت لزوم و با تشخیص معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی، افزایش یک نیمسال به سقف سنوات دانشجویانی که به دلیل حذف واحد‌های درسی یا عدم امکان برخورداری از کلاس‌های حضوری یا غیرحضوری و برگزار نشدن جلسه دفاع از پایان نامه و رساله با کمبود سنوات مجاز مواجه شده اند، مجاز است.

نکته ۱- تصمیم گیری پیرامون این امر در اختیار معاونت آموزشی بوده و تنها یک نیم سال به سنوات می توان افزود.

نکته ۲– درنظرگرفتن نیمسال اضافه با ملاحظه ی بند ۴ است.

۹– در مورد تعداد غیبت مجاز دانشجو در کلاس‌های دروس الکترونیکی برخطّ یا کلاس‌های حضوری در شورای آموزشی دانشگاه تصمیم گیری شود تا غیبت بیش از حدّ مجاز کنونی در مقرّرات تحصیلی، برای جلسات حضوری یا الکترونیکی/ غیرحضوری، موجب حذف درس و جلوگیری از شرکت دانشجو در جلسه امتحان پایان دوره نشود.

نکته ۱-منظور از »دروس الکترونیکی برخطّ» این نیست که ارتباط میان دانشجو و استاد به صورت آنلاین(برخطّ)باشد.

نکته ۲-تصمیم گیری پیرامون سقف مجاز غیبت بر عهده ی شورای آموزشی دانشگاه است و لحن بند گویای تکلیف این شورا بدان است.

نکته ۳- تا پیش از تصمیم گیری در این باره، پیرو تبصره ی ۱ ماده ی ۱۷ آیین نامه ی دوره های کاردانی و کارشناسی سه شانزدهم ملاک است.

نکته ۴- سقف نوین تعیین شده از سوی شورای آموزشی، مبنای حذف درس در این ترم خواهد بود.

نکته ۵-به لحاظ بند۴ و  ۷ مبنای جلسات تشکیل شده، نیمسال کنونی، دوره ی تابستان و نیمسال آینده خواهد بود.

نکته ۶-دیگر تکالیف دانشجویان همچنان برجای خود باقی است.

۱۰– در صورتی که محدودیت‌های زمانی و مکانی حاکم بر نیمسال جاری فراغت از تحصیل دانشجویانی را با تأخیر مواجه سازد، به جبران فرصت از دست رفته امکان برخورداری از دروس معرفی به استاد تا دو برابر قابل افزایش است

نکته ۱-پیرو ماده ی ۸ آیین نامه ی دوره های کاردانی و کارشناسی، این بند تنها دربرگیرنده ی دانشجویان ترم پایانی است که با برآورد سقف واحدهای مجاز(۲۴ واحد) دو درس را می توانند به صورت معرّفی به استاد برگزینند.

نکته ۲-پیرو این بند، دانشجو می توانند دو برابر درس های باقی مانده را به صورت معرّفی به استاد بردارد که این امر وابسته به پذیرش دانشگاه نیست.

نکته ۳-چون از یک سوی، این بند تنها مشمول دانشجویانی است که در ترم کنونی دانش آموخته شده و از سوی دیگر، در این بند برخلاف بند ۳، چیزی درباره ی امکان انتخاب دروس به صورت معرّفی به استاد فراتر از سقف مجاز انتخاب واحد نیامده است، آن دسته از دانشجویانی که سقف مجاز واحدهای آنان پرشده است، امکان بهره مندی از این بند را نخواهند داشت.

۱۱– تعویق زمان یا بازه زمانی پایان نیمسال جاری تحصیلی، حسب مقتضیات و امکانات، به تشخیص دانشگاه یا مؤسسه آموزش عالی، امکان پذیر است.

نکته -تعویق یا گسترش بازه ی زمانی باید با درنظرگرفتن بندهای ۵ و ۶ باشد.

۱۲- با توجّه به عدم امکان جابجایی تعدادی از دانشجویان برای استفاده از امکانات آموزش حضوری یا غیر حضوری دانشگاه مبدأ، این عدّه از دانشجویان با اطلاع و موافقت دانشگاه یا مؤسسه آموزش عالی مبدأ می‌توانند از امکانات آموزشی دانشگاه‌های محل زندگی یا استقرار خود به عنوان دانشجوی مهمان آزاد استفاده کنند. در همین ارتباط از تمامی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی مقصد و مبدأ انتظار می‌رود که در صورت امکان، به تشخیص معاون آموزشی دانشگاه، همکاری و مساعدت لازم را با این عده از دانشجویان معمول دارند.

نکته ۱-بهره گیری از این بند تنها در صورتی شدنی است که شهر محلّ زندگی یا استقرار در محلّ دانشگاه مقصد باشد.

نکته ۲-محلّ زندگی و استقرار اعمّ از اقامتگاه قانونی یا موقّت دانشجوست.

نکته ۳-با نگرش به لزوم بهره گیری از امکانات آموزشی دانشگاه محلّ زندگی، این امکان تنها در فرضی پنداشتنی است که دانشگاه محلّ زندگی ارایه کنندگان خدمات غیرالکترونیکی باشد.

نکته ۴- پذیرش درخواست در اختیار دانشگاه مبدا و مقصد است.

۱۳– به دلیل بروز مشکلات مالی در اقتصاد خانواده ها، در نیمسال جاری، موارد مشمول جریمه دانشجویانی که در شرایط متعارف تحصیل از مقررات آموزشی تخطی کرده اند، با مجوز هیئت امنا معاف در نظر گرفته شود.

نکته -بجاست که عدم شمول جریمه در نیمسال کنونی و در برابر نقض قواعد آموزشی الکترونیکی نیز درنظر گرفته شود.

۱۴– امکان ثبت و ورود نمره دانشجویان در دروس نیمسال جاری در بازه تابستان و در نیمسال آتی (اول ۱۴۰۰-۱۳۹۹) با موافقت معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی امکان پذیر است. موضوع سقف و کف واحد‌های مجاز دانشجو برای انتخاب پس از این نیمسال بر اساس معدل نیمسال جاری به نحوی مدیریت شود که دانشجو با کمترین آسیب مواجه شود.

نکته ۱-در صورت اعمال مفاد بند ۳ و ۵، دانشگاه ناگزیر به فراهم سازی امکان ثبت نمره در تابستان یا نیم سال آینده است.

نکته ۲- پیرو این بند امکان هست که معدل نیمسال کنونی به هر ترتیب که داشته باشد(حذف درس یا دروس و یا موکول شدن به ترم های آینده) مبنای تعیین سقف و کف واحدهای مجاز در ترم های آینده باشد. با این حال، تعیین این امر در اختیار معاونت آموزشی دانشگاه است.

۱۵–اگر به تشخیص دانشگاه شرکت دانشجویان در یک یا چند درس در کلاس‌های الکترونیکی مقدور نباشد، روند تحصیل دانشجو به نحوی هدایت شود که نیمسال تحصیلی وی بدون احتساب در سنوات و به درخواست دانشجو حذف شود.

نکته ۱- با وجود بند ۴ این بند دربردارنده ی دستور نوینی نیست.

نکته ۲- اصطلاح کلاس الکترونیکی درست نیست بلکه جلسه ی الکترونیکی درست است.

۱۶–موضوع حضور فیزیکی یا الکترونیکی (برخط- برون خط) اعضای هیئت علمی در کلاس‌های درس به روش مورد وثوق هر دانشگاه به نحوی مدیریت شود که کیفیت آموزش لطمه نبیند و سرفصل‌های برنامه درسی پوشش داده شود.

۱۷–با تشخیص معاون آموزشی، جلسات دروس عملی می‌تواند به صورت فشرده برگزار شود. همچنین برای دروس عملی، دانشگاه می‌تواند با اختیار خود کلاس‌ها را در تابستان یا نیمسال اول ۱۴۰۰-۱۳۹۹ برگزار کند و نمره به نیمسال جاری انتقال یابد و ثبت شود.

نکته ۱- پیرو بند ۲ درباره ی دروس نظری نیز امکان برگزاری کلاس ها به صورت فشرده است.

نکته ۲- روشن نیست که چرا پیرامون دروس عملی، اگر به ترم تابستان و یا نیمسال آینده موکول شوند، نمره داده شده در آن هنگام به مانند نمره ی ثبت شده در ترم کنونی قلمداد شده ولی، پیرامون دروس نظری، به لحاظ بندهای ۳ و ۵ چنین رویکردی در پیش گرفته نشده است؟

 ۱۸–در صورت استمرار وضعیت ویژه در کشور یا برخی مناطق، همه کلاس‌ها به روش الکترونیکی/ غیرحضوری برگزار و امتحان پایانی به شکل حضوری انجام شود. در این صورت، دانشجو می‌تواند با نظر موافق دانشگاه مبدأ، مشروط به موافقت دانشگاه محل زندگی خود یا دانشگاه مقصد، به شکل حضوری، امتحان خود را در دانشگاه مقصد بدهد و نمره برای ثبت در کارنامه، توسط دانشگاه مقصد به دانشگاه مبدأ ارسال شود.

نکته ۱-تعیین استمرار وضعیّت بر دوش «ستاد ملی مقابله با کرونا» است.

نکته ۲- روشن نیست که در صورت ماندگاری این وضعیّت و عدم موکول شدن برگزاری آزمون به ترم تابستان یا نیمسال دیگر، با نگرش به لزوم برگزاری دو هفته ای آزمون پیرو آیین نامه، چگونه آزمون به صورت حضوری برگزار خواهد شد؟

نکته ۳-دشواری های مهمّ درباره ی چگونگی هماهنگی در این شرایط برای برگزاری آزمون در دانشگاه مقصد یا محلّ زندگی دانشجو و نیز فرض عدم برگزاری آزمون درس دانشجو در آن دانشگاه پیاده سازی این بند را بسیار مشکل خواهد کرد.

۱۹– مهمانی دانشجویان به دانشگاه‌های محل زندگی خانواده آنان، به جز درخواست مهمانی به دانشگاه‌های مستقر در شهر تهران، و در بازه زمانی که دانشگاه‌ها تعیین خواهند کرد و اطلاع رسانی می‌کنند، مجاز است. در صورت تأیید درخواست دانشجو توسط دانشگاه مبدأ، دانشگاه مقصد در حد مقدورات با درخواست‌ها موافقت کند.

نکته ۱- برخلاف بندهای ۱۲ و ۱۸، دانشجو تنها در دانشگاه محلّ زندگی خانواده ی خود امکان مهمان شدن را خواهد داشت.

نکته ۲- دانشگاه مبدا و مقصد الزامی در پذیرش درخواست ندارند.

۲۰– همان طور که در نامه ۳۴۹۶۵۷ تاریخ ۲۴ اسفند ماه ۱۳۹۸ تأکید شده بود، آن دسته از دانشجویان تحصیلات تکمیلی که پیش از بروز وضعیت فعلی، به تأیید استاد راهنما آمادگی دفاع داشته‌اند، اما به دلیل محدودیت‌های ناشی از شیوع بیماری، جلسه دفاع آن‌ها برگزار نشده است، با عنایت به اهمیت و حساسیت تاریخ دانش‌آموختگی باید در اسرع وقت، به روش «الکترونیکی»، «حضوری» یا «نیمه‌حضوری» با مراعات همه شروط و ضوابط برگزاری جلسه دفاع، تحت نظارت معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه، اقدام شو